ROZWÓD przesłanki orzeczenia rozwodu i elementy wyroku rozwodowego

Z raportów Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że liczba nowo zawieranych małżeństw pozostaje od 2013 r. na poziomie poniżej 200 tys., w 2018 r. zarejestrowano nieco ponad 192 tys. nowych związków. Co roku orzekanych jest – średnio – ok. 65 tys. rozwodów (po szczycie w 2006 r., kiedy było ich prawie 72 tys.). Około 1/3 zawartych małżeństw kończy się zatem rozwodem. Jak wskazują statystyki, rozwód jest zatem problemem, który dotyka na prawdę dużej ilości osób.

W 2018 r. zostało rozwiązanych przez sąd niespełna 63 tys. małżeństw. Liczba rozwodów w miastach jest prawie 3-krotnie wyższa niż na wsi. Rozwiedzeni małżonkowie przeżywają ze sobą średnio ok. 13–14 lat. Na przestrzeni lat podwyższa się także wiek małżonków podejmujących decyzję o rozwodzie – w 2018 r. statystyczny rozwodzący się mężczyzna miał prawie 42 lata, a kobieta 38 lat, tj. byli o 2 lata starsi niż w 2000 r. i o 3 lata niż w 1990 r.

***

            Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej KRO) reguluje zarówno sposób i konsekwencje zawarcia małżeństwa, jak również sposób i konsekwencje jego ustania, w tym rozwiązania małżeństwa przez rozwód. Zgodnie z art. 56 KRO jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Rozkład pożycia małżonków jest zupełny, gdy wszystkie więzy łączące małżonków (duchowe, fizyczne i gospodarcze) uległy zerwaniu. Jeżeli przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, wywołane szczególnymi okolicznościami (np. wspólnym zamieszkiwaniem), rozkład pożycia można mimo to uznać za zupełny. Rozkład pożycia jest trwały, gdy doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, że na tle okoliczności konkretnej sprawy nie ma szans na powrót do wspólnego pożycia małżonków. Obie przesłanki orzeczenia rozwodu, tj. zupełność rozkładu pożycia i jego trwałość muszą występować łącznie. Zupełność bowiem rozkładu pożycia nie zawsze łączy się z jego trwałością. Niekiedy może nastąpić zupełny rozkład pożycia, jednakże z okoliczności sprawy mogą wskazywać, że po pewnym czasie można oczekiwać przywrócenia pożycia.

            Ustawodawca uzależnia rozwiązanie małżeństwa przez rozwód od zaistnienia wskazanych wyżej przesłanek pozytywnych, oraz nie istnienia przesłanki negatywnej. Zgodnie z przepisem art. 56 KRO mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego kształtują postępowanie w sprawach o rozwód w taki sposób, aby wyrok rozwodowy rozstrzygał o całokształcie spraw dotyczących rodziny. Podstawowym elementem każdego wyroku rozwodowego jest orzeczenie o rozwiązaniu małżeństwa, natomiast pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w wyroku rozwodowym uzależnione są właśnie od decyzji o rozwiązaniu małżeństwa stron przez rozwód.

Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w wyroku orzekającym rozwód sąd obligatoryjnie (obowiązkowo) orzeka:

  • o rozwiązaniu małżeństwa,
  • o tym, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, przy czym na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie,
  • o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem (bądź dziećmi) obojga małżonków,
  • o kontaktach rodziców z dzieckiem (dziećmi),
  • o tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka (alimenty),
  • o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie.

Ponadto w wyroku rozwodowym Sąd może orzec (ale nie ma takiego obowiązku) o:

  • eksmisji małżonka na żądanie drugiego małżonka, w wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie,
  • podziale wspólnego mieszkania małżonków albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, na zgodny wniosek stron i jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział mieszkania bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe,
  • podziale majątku wspólnego małżonków, na wniosek jednego z małżonków, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu,
  • obowiązku alimentacyjnym jednego z małżonków względem drugiego małżonka, na jego żądanie.

W pozwie inicjującym postępowanie w sprawie o rozwód należy zatem w sposób precyzyjny i wyczerpujący określić, w jaki sposób sąd uregulować ma kwestie podlegające obowiązkowemu rozstrzygnięciu (w szczególności, czy domagamy się rozwodu z orzekaniem o winie, któremu z małżonków sąd powinien powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej, a także w jaki sposób mają zostać uregulowane kontakty z dzieckiem oraz obowiązek alimentacyjny).

Ponadto wskazać należy, czy i jakie dodatkowe rozstrzygnięcia mają znaleźć się w treści wyroku rozwodowego (np. obowiązek alimentacyjny jednego z małżonków względem drugiego małżonka, żądanie eksmisji drugiego małżonka.) Należy przy tym pamiętać, że aby wnioski zawarte w pozwie o rozwód miały szansę na pozytywne rozstrzygnięcie przez sąd powinny być należycie uzasadnione i poparte odpowiednimi dowodami. I tu nieodzowna staje się pomoc profesjonalnego i doświadczonego pełnomocnika procesowego, który umiejętnie sporządzi i uzasadni wnioski pozwu.

            Sąd orzekając rozwód, orzeka czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, a jedynie na zgodne żądanie małżonków zaniecha orzekania o winie. Ostatnie szczegółowe statystyki z roku 2017 wskazują, że spośród 65 257 rozwodów jakie orzeczono w tym roku, orzeczenie o winie zapadło w 15 156 wyroków rozwodowych, przeważała wyłączna wina męża – 9 654 wyroków. Z winy żony orzeczono 2 386 rozwodów, a z winy obojga małżonków w 3 116 sprawach. Aż 50 101 spraw zakończyło się natomiast rozwodem bez orzekania o winie.

            W tym miejscu należy zaznaczyć, że stwierdzenie w wyroku rozwodowym winy jednego z małżonków w powstaniu rozkładu pożycia stanowi ujemną ocenę moralną jego postępowania, która może pociągać za sobą doniosłe skutki prawne. Tym samym przy dokonywaniu oceny zachowania małżonków w płaszczyźnie winy rozkładu pożycia punktem odniesienia są stosunki pomiędzy samymi małżonkami (lub ewentualnie z rodziną współmałżonka), a przy orzekaniu o władzy rodzicielskiej oraz osobistych kontaktach rodzica z dzieckiem decydujące znaczenie ma ocena sytuacji dziecka, jednakże w przypadku stwierdzenia wyłącznej winy w rozkładzie pożycia jednego z małżonków, sąd powinien zwrócić szczególną uwagę, czy dany małżonek będzie po rozwodzie sprawował władzę rodzicielską zgodnie z dobrem dziecka. 

            Ponadto wina odgrywa rolę na kilku innych obszarach. Po pierwsze, jest elementem konstytuującym zakaz orzekania rozwodu, gdy domaga się go małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia. Najważniejsze jednak, że element winy występuje na obszarach obowiązku alimentacyjnego względem byłego małżonka, ze zróżnicowaniem skutków w tym względzie w odniesieniu do sytuacji braku takiej winy po obu stronach albo wspólnej winy i wreszcie winy wyłącznej tylko jednego małżonka.

            Konsekwencją orzeczenia rozwodu jest powstanie rozdzielności majątkowej między małżonkami, konieczność dokonania podziału majątku dorobkowego. Żądanie podziału majątku dorobkowego można zgłosić już w pozwie rozwodowym, z tym zastrzeżeniem iż zostanie rozpoznane przez sąd rozpoznający powództwo o rozwód pod warunkiem iż nie przedłuży postępowania. Kolejną konsekwencją orzeczenia rozwodu z winy jednego tylko z małżonków może być dokonanie podziału majątku dorobkowego z uwzględnieniem stopnia przyczyniania się każdego z małżonków do jego powstania.

***

Proces rozwodowy może trwać bardzo długo. Dlatego konieczne może stać się wydanie postanowienia, które zabezpieczy interes strony na czas trwania rozprawy rozwodowej. Postępowanie zabezpieczające to postępowanie samodzielne, odgrywające znaczną rolę w procesie ochrony praw stron i uczestników postępowania cywilnego. Ma ono jednak charakter tymczasowy, gdyż postanowienia wydawane w jego trakcie normują sytuację prawną jedynie do czasu wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie lub do czasu zmiany okoliczności, na których podstawie zostało wydane postanowienie.

Wnioski o zabezpieczenie mogą dotyczyć: zabezpieczenia władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, uregulowania kontaktów rodzica z dziećmi, świadczeń alimentacyjnych, sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Nie można wnosić o zabezpieczenie wniosku dotyczącego eksmisji jednego z małżonków, jak również wniosku dotyczącego podziału majątku wspólnego małżonków.

Jak zatem widać sprawa rozwodowa bardzo rzadko wiąże się jedynie z orzeczeniem rozwodu. Zazwyczaj łączy się ona z wieloma dodatkowymi kwestiami. Dzięki pomocy prawnika (radcy prawnego lub adwokata) sprawy rozwodowe zazwyczaj kończą się szybciej i z lepszym skutkiem w porównaniu do sytuacji, gdy małżonek występuje sam w swoim imieniu. Profesjonalny pełnomocnik to osoba niezaangażowana emocjonalnie, dzięki czemu jest ona bardziej obiektywna i może lepiej reprezentować interesy klienta aniżeli on sam.

Opracowano na podstawie:

Sytuacja demograficzna Polski do 2018 roku. Tworzenie i rozpad rodzin. Rocznik Demograficzny 2018 (opracowanie za rok 2017). Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Szkody wyrządzone przez dziki – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w siedmioosobowym składzie w dniu 19 maja 2015 roku w sprawie III CZP 114/14 podjął uchwałę zgodnie z którą szkodą w uprawie rolnej jest także szkoda wyrządzona przed zasiewem, związana z ponownym wykonaniem niezbędnych czynności agrotechnicznych przygotowujących grunt do zasiewu.

Podjęta uchwała wyjaśnia dotychczasowe wątpliwości składów orzekających jak daleko sięga odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez dziką zwierzynę, którą to odpowiedzialność jest ściśle związana z pojęciem „uprawy rolnej” nie zdefiniowanego w żadnej ustawie.
Podejmując przedmiotową uchwałę Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na pytanie czy szkodą w uprawie rolnej jest także szkoda wyrządzona przed zasiewem, w wyniku której konieczne jest ponowne wykonanie czynności agrotechnicznych przygotowujących pole do zasiewu?

 

Podział majątku wspólnego – orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 22.04.2015 r.

W dniu 22 kwietnia 2015 roku Sąd Najwyższy w sprawie o podział majątku wspólnego rozpoznał zagadnienie prawne – czy prawo odrębnej własności lokalu nabyte w czasie trwania małżeńskiej wspólności ustawowej, wskutek przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2011 r., Nr 201, poz. 1180) – na zasadzie surogacji wchodzi w skład majątku osobistego tego z małżonków, do którego majątku osobistego wchodziło lokatorskie prawo do lokalu ?

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2015 r. prawo odrębnej własności lokalu nabyte na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2011 r., Nr 201, poz. 1180) przez pozostającego w małżeńskiej wspólności ustawowej członka spółdzielni, któremu przysługiwało stanowiące jego majątek osobisty spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, należy do majątku osobistego tego członka (art. 33 pkt 10 k.r.o.).

 

Niebieski Parasol 2014

Uprzejmie informujemy, iż Kancelaria Radców Prawnych „Vis Legis” Maciej Łapka & Artur Prymicz S.C. w ramach uczestnictwa w programie Niebieski Parasol 2014 pod patronatem Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego od 22 do 26 września br. bezpłatnie pomoże wszystkim potrzebującym pomocy profesjonalnego prawnika w oddziale Kancelarii w Kłodzku, przy ul. Okrzei 4.

Oddział Kancelarii Radców Prawnych „Vis Legis” Maciej Łapka & Artur Prymicz S.C. jest jedyną kancelarią biorącą udział w programie Niebieski Parasol 2014 na terenie miasta Kłodzko.

Szczegóły akcji: Niebieski Parasol 2014

 

Uprawnienie kierowców do ryczałtów za noclegi potwierdzone przez Sąd Najwyższy

W dniu 12 czerwca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę na mocy której przesądził prawo kierowców w transporcie międzynarodowym do ryczałtu za noclegi spędzone w kabinie samochodu.

Zgodnie z tezą podjętej uchwały zapewnienie pracownikowi – kierowcy samochodu ciężarowego odpowiedniego miejsca do spania w kabinie tego pojazdu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. Nr 236, poz. 1991 ze zm.), co powoduje, że pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu na warunkach i w wysokości określonych w § 9 ust. 1-3 tego rozporządzenia albo na korzystniejszych warunkach i wysokości, określonych w umowie o pracę, układzie zbiorowym pracy lub innych przepisach prawa pracy”.

Zapadłe orzeczenie jest bardzo korzystne dla kierowców w transporcie międzynarodowym otwiera bowiem drogę do dochodzenia roszczeń z tytułu nocy spędzonych w kabinie samochodu i rozwiewa wszelkie dotychczasowe wątpliwości prawne . Roszczenia z tytułu ryczałtów za noclegi przedawniają się z upływem 3 lat, zatem można skutecznie dochodzić wskazanych roszczeń do trzech lat wstecz. Dochodząc roszczeń z tytułu zwrotu kosztów noclegu nie trzeba wykazywać dowodu ich poniesienia, przysługują one kierowcy bez względu czy faktycznie zostały przez niego poniesione.

Przedsiębiorcy prowadzący firmy  transportowe obawiają się masowych roszczeń pracowników z tytułu zwrotu kosztów noclegu, które  mogą sięgać nawet 90 tysięcy złotych na jednego kierowcę.

(Limity ryczałtów)

Artykuł prasowy w tygodniku Euroregio Glacensis 25/2014

W dniu 18 czerwca 2014 roku w tygodniku Euroregio Glacensis numer 25/2014 ukazał się artykuł prasowy pt. Środki obrony w egzekucji sądowej: skarga na czynności komornika autorstwa radcy prawnego Artura Prymicza.

Skarga na czynności komornika jest podstawowym środkiem prawnym mającym na celu obronę przed nieprawidłowymi czynnościami komornika. Zgodnie z przepisem art. 767 § 1 kpc co do zasady na wszelkie czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego przy którym działa komornik, skarga przysługuje także na zaniechanie przez komornika dokonania czynności.
Skarga jest zatem uniwersalnym środkiem prawnym mającym na celu usuwanie wszelkich nieprawidłowości jakich może dopuścić się komornik przy podejmowaniu czynności w postępowaniu egzekucyjnym, w tym także na zaniechanie dokonania czynności.
Skutkiem wniesienia skargi na czynności komornika jest podanie zaskarżonej czynności kontroli i ocenie sądu pod kątem legalności dokonania danej czynności lub zaniechania komornika (czytaj więcej).

Otwarcie oddziału kancelarii

 

Uprzejmie informujemy, iż z dniem 5 maja 2014 roku Kancelaria Radców Prawnych VIS LEGIS otworzyła oddział Kancelarii w Zakopanem. Oddział Kancelarii znajduje się w ścisłym centrum Zakopanego, około 100 metrów od Krupówek.

 

Dochodzenie zapłaty za słupy na działce

Coraz częściej sprawy związane ze służebnością przesyłu trafiają do sądów, właściciele nieruchomości na których zlokalizowano urządzenia przesyłowe (należące między innymi do zakładów energetycznych) żądają zapłaty za korzystanie z ich nieruchomości. Przedsiębiorcy, korzystający z tych nieruchomości podnoszą, że doszło do zasiedzenia służebności i na tej podstawie odmawiają zapłaty. Co mówią na ten temat przepisy ?

Zgodnie z art. 3051 Kodeksu Cywilnego nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należące do części składowych nieruchomości, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń.

Wskazany powyżej przepis stanowi definicję służebności przesyłu. Instytucja ta została wprowadzona do kodeksu cywilnego w wyniku zmiany dokonanej 30 maja 2008 roku, która weszła w życie 3 sierpnia 2008 roku. Istotą tej służebności jest możliwość korzystania przez przedsiębiorcę z cudzej nieruchomości w celu zapewniania funkcjonowania urządzeń przesyłowych należących do niego. Służebność przesyłu może powstać między innymi na skutek zawarcia umowy pomiędzy właścicielem nieruchomości a przedsiębiorcą, na skutek orzeczenia sądu, jak również poprzez zasiedzenie.
Ten ostatni sposób powstania służebności przesyłu jest przedmiotem wielu sporów. Zasiedzenie bowiem powoduje nabycie własności rzeczy (lub innego prawa) przez osobę niebędącą właścicielem, na skutek upływu czasu. Kodeks cywilny w przypadku nieruchomości przewiduje dwa terminy zasiedzenia – dwudziestoletni i trzydziestoletni. Upływ czasu, po którym nabywa się własność, uzależniony jest od dobrej (pierwszy termin) bądź złej wiary (drugi termin) osoby, która zmierza do zasiedzenia. Ważną kwestią jest również to, że posiadanie musi mieć charakter samoistny, którego istota sprowadza się do tego, że osoba będąca posiadaczem samoistnym wykonuje w stosunku do danej rzeczy uprawnienia tak jak właściciel. Odnosząc powyższe do służebności przesyłu należy zauważyć, że zgodnie z przepisami można taką służebność zasiedzieć. Biorąc jednak pod uwagę wskazaną długość czasu niezbędną do dokonania zasiedzenia oraz fakt, że przepisy te obowiązują od 2008 roku mogło by się wydawać, że do takiego zasiedzenia jeszcze nie doszło.

Kwestia ta została rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy, który w Uchwale Izby Cywilnej z dnia 7 października 2008 r. III CZP 89/08 stwierdził, że „Przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu (art. 305[1] – 305[4] KC) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa.” Orzeczenie to jest korzystne dla właścicieli nieruchomości jak również dla przedsiębiorców, którzy zasiedzieli taką służebność. Należy w tym miejscu wspomnieć, że służebność przesyłu co do zasady ustanawiana jest za wynagrodzeniem, chyba, że właściciel nieruchomości w sposób niebudzący wątpliwości zrzeknie się takiego wynagrodzenia. Rozważając kwestię zasiedzenia służebności przesyłu należy również zwrócić uwagę, na orzecznictwo Sądu Najwyższego, które wskazuje od kiedy przedsiębiorstwa państwowe mogły dokonywać zasiedzenia takich służebności. W wyroku z dnia 9 grudnia 2009 roku IV CSK 291/09 Sąd Najwyższy stwierdził, że: „Przedsiębiorstwa państwowego nie można uznać w okresie do dnia 1.2.1989 r. za samoistnego posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej (art. 352 KC). Oznacza to, że niedopuszczalne jest zaliczanie posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe wykonywanego przed tą datą do okresu potrzebnego do nabycia służebności przez zasiedzenie przez następcę prawnego tego przedsiębiorstwa.”

Powyższy wyrok jest korzystny z punktu widzenia właścicieli nieruchomości, należy jednak wskazać, że istnieje odmienna linia orzecznicza wyrażona między innymi w Postanowieniu Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 12 stycznia 2012 r. IV CSK 183/11, zgodnie z którym „Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż posiadanie służebności przesyłowej przez przedsiębiorstwo państwowe przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny z 1989 r. nie było posiadaniem w rozumieniu art. 352 § 1 KC i nie mogło prowadzić do zasiedzenia.”.
Konkludując przed wystąpieniem na drogę sądową warto zwrócić uwagę na aktualne orzeczenia Sądu Najwyższego odnoszące się do służebności przesyłu oraz orzeczenia wydawane przez sąd, przed którym będzie toczyło się dane postępowanie.

Czy prawo pozwala na nie płacenie swych długów ?

Tak, w pewnych ściśle określonych sytuacjach dłużnik może uchylić się od zaspokojenia swego długu, a nawet będąc pozwanym może żądać od swego wierzyciela zapłaty kosztów zastępstwa procesowego.

Podstawową zasadą porządku prawnego jest Pacta sunt servanda (łac. umów należy dotrzymywać) wyrażająca się w tym, że osoba, która zawarła w sposób ważny umowę, musi ją wykonać.

Ustawodawca jednakże odstępuje od ścisłego stosowania wyżej wskazanej zasady ze względu na „pewność obrotu”, któremu stoi na przeszkodzie „istnienie trwałych i nierozwiązalnych stosunków prawnych” (wyr. TK z 1.9.2006 r., SK 14/05, OTK-A 2006, Nr 8, poz. 97) wprowadzając do systemu prawnego instytucję dawności, jako zbiór norm prawa cywilnego łączących określone skutki prawne (zmianę, powstanie lub ustanie stosunku prawnego) z upływem czasu (przedawnienie, terminy zawite, zasiedzenie i przemilczenie).

Zgodnie z treścią art. 117 § 1 kodeksu cywilnego z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Skutkiem przedawnienia jest powstanie po stronie podmiotu obowiązanego do świadczenia (dłużnika) prawa do uchylenia się od obowiązku świadczenia. Sąd nie uwzględnia przedawnienia z urzędu, ale jedynie na wniosek.

W praktyce instytucja przedawnienia pozwala dłużnikowi na uchylenie się od zadośćuczynieniu żądaniu wierzyciela (np. zapłaty pożyczki, zapłaty za usługi telekomunikacyjne, zapłaty za kupiony dług) poprzez prawidłowe podniesienie zarzutu przedawnienia w trakcie postępowania sądowego.

Podniesienie zarzutu przedawnienia jest czynnością złożoną, na którą składa się oświadczenie woli (oceniane na podstawie KC) oraz czynność procesowa (oceniana na podstawie KPC) co do dopuszczalności jej dokonania na określonym etapie postępowania sądowego. W grę wchodzić może prekluzja dowodowa, która może wykluczać skuteczne powołanie zarzutu przedawnienia na określonym etapie sprawy.

Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia w toku postępowania sądowego prowadzi do oddalenia powództwa wierzyciela oraz zasądzeniu na rzecz dłużnika poniesionych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w przypadku reprezentowania dłużnika przez profesjonalnego pełnomocnika (np. radcę prawnego), a dochodzone roszczenie przekształca się w roszczenie naturalne, którego spełnienia nie można dochodzić przed sądem.

Na przykład:

Firma windykacyjna powołując się na nabycie wierzytelności od banku z tytułu udzielonej pożyczki w kwocie 12.000 zł w 2003 roku na okres dwóch lat pozywa przed sądem biorącego pożyczkę w styczniu 2014 roku domagając się zapłaty kwoty 12.000 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 2.400 zł.

  1. Biorący pożyczkę nie podejmuje obrony przed sądem, co pozwala na uzyskanie firmie windykacyjnej tytułu wykonawczego na całą dochodzoną pozwem kwotę i w przypadku braku płatności skierowanie sprawy do komornika, który w postępowaniu egzekucyjnym będzie dochodził całej należności.
  2. Biorący pożyczkę zleca obronę w sprawie profesjonalnemu pełnomocnikowi, który właściwie podnosi zarzut przedawnienia dochodzonego przez firmę windykacyjną roszczenia i wnosi o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 2.400 na rzecz biorącego pożyczkę. Sąd oddala roszczenie firmy windykacyjnej i zasądza na rzecz biorącego pożyczkę kwotę 2.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika.

To firma windykacyjna w tym przypadku jest zobowiązania zapłacić na rzecz biorącego pożyczkę kwotę 2.400 zł tytułem poniesionych kosztów obrony przez profesjonalnego pełnomocnika.

 

Uregulowanie prawne, zgodnie z którym zarzut przedawnienia nie jest brany przez sąd pod uwagę z urzędu, a jedynie na zarzut pozwanego, oraz niska świadomość prawna obywateli zaowocowało powstaniem bardzo wielu firm windykacyjnych trudniących się skupywaniem przedawnionych długów i ich dochodzeniem na drodze sądowej.            Działalność taka z uwagi na niskie koszty zakupu przedawnionego długu (5 – 10 % jego wartości) jest bardzo opłacalna bowiem nieświadomi obywatele nie podnoszą zarzutu przedawnienia, nie korzystają z usług profesjonalnych pełnomocników jak ma to miejsce w zachodniej Europie, gdzie świadomość prawna obywateli jest dużo większa.

Nowa ustawa o prawach konsumenta

Nowa ustawa o prawach konsumenta ma na celu dostosowanie polskiego prawa do unijnej dyrektywy PE i Rady nr 2011/83/UE oraz ujednolicenie i doprecyzowanie przepisów dotyczących umów konsumenckich zawieranych zarówno w lokalu przedsiębiorstwa, jak i poza lokalem przedsiębiorstwa oraz na odległość w całej Unii Europejskiej. Przewidywany termin wejścia w życie Ustawy to 13 czerwca 2014 r. Termin ten wynika wprost z dyrektywy w sprawie praw konsumenta.
Celem nowej ustawy jest przede wszystkim zapewnienie szerszej ochrony dla podmiotów stosunków gospodarczych z założenia słabszych, i w związku z tym potrzebujących szerszej ochrony prawnej – konsumentów.

Korzyści dla Konsumentów:
• zagwarantowanie konsumentom szerszego dostępu do wyczerpujących informacji, istotnych w kontekście zawierania umowy z przedsiębiorcą zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa oraz na odległość, ale również w odniesieniu do umów zawieranych w sposób tradycyjny – w sklepie;
• ujednolicenie prawa w całej EU umożliwi świadome dokonywanie zakupów przez konsumentów za pośrednictwem Internetu w UE;
• obowiązek poinformowania konsumenta jeszcze przed zawarciem umowy o rzeczywistych kosztach związanych z zawarciem umowy;
• przy płatnościach kartą kredytową przedsiębiorca nie będzie mógł pobierać od konsumenta opłat wyższych niż te, które sam ponosi w związku z zastosowaniem tego sposobu płatności;
• przedsiębiorca nie będzie mógł pobierać od konsumentów zawyżonych opłat za korzystanie z infolinii udostępnianych przez przedsiębiorców na potrzeby kontaktowania się w sprawach związanych z zawartymi umowami;
• wydłużenie terminu na odstąpienie od umowy zawieranej poza lokalem lub na odległość, bez podania przyczyn, do 14 dni (obecnie: 10 dni);
• konsument nie miał obowiązki ponoszenia kosztów związanych ze zwrotem rzeczy w przypadku skorzystania z prawa odstąpienia, jeżeli wcześniej nie został poinformowany przez przedsiębiorcę o obowiązku poniesienia tych kosztów;

Uregulowania nowej ustawy wprowadzają również korzyści dla przedsiębiorców. Ujednolicenie regulacji w prawnej w całej EU powinno zwiększyć zaufanie przedsiębiorców do systemów prawnych państw, obniżyć koszty związane z dostępem do rynków tych państw. Ustawa pomimo nałożenia nowych obowiązków na przedsiębiorców i przyznania nowych uprawnień konsumentom w związku z ich precyzyjnym uregulowaniem ułatwia ich stosowanie przez przedsiębiorców. Wprowadzenie ustawą szczegółowych regulacji dotyczących dochodzenia roszczeń regresowych związanych z wadliwością rzeczy sprzedanej w łańcuchu sprzedawców ułatwi sprzedawcy finalnemu dochodzenie zwrotu kosztów poniesionych przez niego w związku z wykonaniem uprawnień przez konsumenta od tego z poprzednich sprzedawców, którego działanie spowodowało wadę rzeczy.